Τυπολογική Θεωρία J. Holland
O John Holland παρουσίασε για πρώτη φορά τη θεωρία του το 1959 και ανήκει στις λεγόμενες Ψυχοδυναμικές θεωρίες. Η βασικότερη υπόθεση αυτών των θεωριών είναι ότι τα άτομα αναπτύσσουν συγκεκριμένες ανάγκες ή/ και κίνητρα με βάση τη δομή της προσωπικότητάς τους. Άρα, κάθε άτομο επιλέγει μια συγκεκριμένη σταδιοδρομία, έτσι ώστε να καλύψει αυτές τις ανάγκες ή/ και τα κίνητρα, που έχει με βάση τον διαφορετικό τύπο προσωπικότητάς του (Freud, Adler, Roe, Hoppock).
Η θεωρία αυτή ανήκει παράλληλα στο Μοντέλο ταιριάσματος ατόμου – περιβάλλοντος. Κατά τον J. Holland το άτομο όταν πρέπει να προβεί σε επαγγελματικές επιλογές προσπαθεί να ταιριάξει τα προσωπικά του χαρακτηριστικά με το κατάλληλο, από ψυχολογικής πλευράς, περιβάλλον.
Στόχος είναι να προβλεφθεί ο βαθμός συμφωνίας – ταιριάσματος μεταξύ ατόμου και περιβάλλοντος.
Βασικές αρχές:
- Η επιλογή ενός επαγγέλματος είναι έκφραση της προσωπικότητας, των κινήτρων, των αναγκών, της γνώσης και των ικανοτήτων.
- Οι άνθρωποι, που ανήκουν σε ένα συγκεκριμένο επαγγελματικό περιβάλλον, έχουν παρόμοιες προσωπικότητες και χαρακτηριστικά.
- Η αντίδραση μιας συγκεκριμένης επαγγελματικής ομάδας είναι παρόμοια όταν έχει να αντιμετωπίσει διάφορες καταστάσεις και προβλήματα.
- Η επαγγελματική ικανοποίηση, σταθερότητα και επιτυχία εξαρτώνται από το βαθμό συμφωνίας της προσωπικότητας του ατόμου και του επαγγελματικού περιβάλλοντος.
Βασικές Υποθέσεις
Το κέντρο της θεωρίας του J. Holland βασίζεται σε ορισμένες υποθέσεις, οι οποίες είναι οι εξής:
- Η προσωπικότητα ενός ατόμου διασπείρεται με βάση έξι τύπους. Αυτοί οι τύποι είναι ο Πρακτικός-Ρεαλιστικός, ο Ερευνητικός, ο Καλλιτεχνικός, ο Κοινωνικός, ο Επιχειρηματικός και ο Συμβατικός (RIASEC).
- Υπάρχουν αντιστοίχως έξι κατηγορίες επαγγελματικού περιβάλλοντος τα οποία είναι τα εξής: πρακτικό-ρεαλιστικό, ερευνητικό, καλλιτεχνικό, κοινωνικό, επιχειρηματικό και συμβατικό. Σε καθεμία από αυτές τις κατηγορίες αντιστοιχεί κι ένας τύπος προσωπικότητας.
- Τα άτομα δείχνουν προτίμηση σε περιβάλλοντα που «βοηθούν» στην έκφραση της προσωπικότητάς τους και την δραστηριοποίηση των ικανοτήτων τους.
- Η τελική συμπεριφορά καθορίζεται από την αλληλεπίδραση των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας και του περιβάλλοντος.
Ο John Holland δημιούργησε το παρακάτω εξαγωνικό μοντέλο που εμφανίζει τις σχέσεις ανάμεσα στους τύπους προσωπικότητας και περιβάλλοντος:
